Hómópatía

Breska konungsfjölskyldan, Mahatma Gandhi, John D. Rockefeller, Tina Turner og Yehudi Menuhin eiga ekki margt sameiginlegt annað en það að hafa öll verið dyggir stuðningsmenn hómópatíunnar. (1) Það er ein einföld ástæða fyrir því að þessir og aðrir virtir einstaklingar í heiminum hafa stutt hómópatíu; hún virkar.

Hómópatían, sem krefst bæði vísindalegrar og skapandi hugsunar, innifelur það sem margir sjá fyrir sér sem heilbrigðiskerfi 21. aldarinnar. Hómópatía er meðferðarform sem hjálpar til við að örva eðlislæga tilhneigingu líkamans til að lækna sig sjálfur. Hún er algerlega skaðlaus, veldur engum aukaverkunum og er þess vegna mjög örugg aðferð til að meðhöndla jafnt fullorðna sem börn.

Hómópatinn horfir á manneskjuna í heild og veikindi eða vanlíðan eru í hans augum merki um ójafnvægi sem verður að skoða í samhengi við heildina. Hómópatinn notast við efni úr jurta-, steina- og dýraríki sem eru þynnt út með ákveðnum aðferðum og það er einmitt þessi mikla þynning sem gerir þau svo skaðlaus. Hver og einn fær efni sem er sniðið að hans eigin þörfum og einstaklingseðli og tvær manneskjur með sama kvillann fá þannig ekki endilega sama efnið eða "remedíuna". Ef þú færð remedíu sem samsvarar einkennum þínum í heild þá hefur hún yfirleitt áhrif á heilsu þína og vellíðan almennt.

Nú gæti einhver farið að ókyrrast og spyrja; hvað eru remedíur? Hvernig geta efni virkað ef þau eru svona mikið útþynnt? Umfjölluninni hér að neðan er ætlað að reyna að svara þessum spurningum og mörgum fleiri, því hómópatían er margþætt vísindagrein og á það skilið að við reynum að gera henni góð skil.

Líkami, hugur, tilfinningar

Við höfum haft tilhneigingu til að hugsa um okkur sjálf í hlutum en ekki sem eina heild. Við erum kannski smám saman að átta okkur á að það gengur ekki upp. Heildræn meðferðarform njóta sívaxandi vinsælda einmitt vegna þess að við erum farin að sjá mikilvægi þessa. Hómópatían býður upp á nýtt sjónarhorn á það hvernig við horfum á sjúkdóma og heilsu. Þar horfum við á þau einkenni sem líkaminn birtir sem mikilvæg skilaboð um það hvað hann þarf til að ljúka því sem hann er byrjaður á; að lækna sig sjálfur.

Að meðhöndla líkt með líku

Þetta er eitt af grundvallarlögmálum hómópatíunnar. Nútímalæknisfræði byggir á því að lækna með andstæðum. Okkur eru gefin blóðþrýstingslækkandi lyf ef blóðþrýstingurinn fer upp og deyfing við sársauka. Þegar líkaminn bregst við þessu nýja utanaðkomandi áreiti með því að reyna að skapa mótvægi annars staðar þá koma aukaverkanir. Og þá eru okkur stundum gefin önnur lyf við þessum nýju einkennum. Hómópatían hefur annað sjónarhorn á einkennin sem líkaminn birtir. Í stað þess að reyna að vinna á móti einkennunum vinnum við með þeim.

Lögmálið "að meðhöndla líkt með líku" hefur þekkst í margar aldir. Öll efni hafa áhrif á okkur. Samuel Hahnemann, upphafsmaður hómópatíunnar uppgötvaði um 1800 að t.d. efnið kínín sem þá var notað til að lækna malaríu, veldur malaríueinkennum hjá heilbrigðri manneskju. Hann komst síðan að því að þetta gildir um öll efni. Við þekkjum flest einkennin sem kaffi veldur. Remedían Coffea, sem er búin til úr kaffi er notuð til að meðhöndla svipuð einkenni og kaffi veldur; höfuðverki, svefnleysi og til dæmis þegar barn getur ekki sofnað eftir of mikla örvun getur Coffea oft hjálpað barninu að róa sig niður og sofna.

Líkaminn er alltaf að reyna að koma aftur á jafnvægi. Einkennin sem við finnum eru merki um þessa tilraun líkamans. Dæmi um það er þegar við fáum hita með sýkingu - líkaminn hækkar hitastigið til að drepa bakteríur. Við köstum upp eða fáum niðurgang og þannig reynir líkaminn að hreinsa innyflin. Við fáum verk á þar sem eitthvað er að - og þannig skilaboð um að hvíla þann líkamshluta. Þess vegna er það mjög rökrétt að gefa líkamanum efni eða remedíu sem býr til eins einkenni og líkaminn er að tjá. Þannig ýtum við undir einkennin, hjálpum líkamanum að gera meira af því sem hann er þegar að gera sjálfur. Remedía virkar ekki nema einkennin sem hún myndar séu lík eða eins og þín einkenni. Eins og lykill ýmist gengur eða gengur ekki að skrá - þannig er ekki hægt að vinna skaða með því að gefa ranga remedíu. Lykillinn skemmir ekki skrána þó hann gangi ekki að henni. Remedía segir þínum líkama ekki neitt ef hann finnur ekki samhljóm með henni. En ef remedían og manneskjan eru nógu lík þá hefur sú fyrrnefnda yfirleitt mjög djúpstæð áhrif á almenna líðan manns.

Remedía er eins og mynd af manneskju

Hvað er remedía? Hómópatar notast við efni sem eru þynnt út á ákveðinn hátt. Þessi efni eru ýmist tekin úr jurta-, dýra- eða steinaríkinu. Remedía er það orð sem íslenskir hómópatar hafa valið að nota. Orðið er bein þýðing á "remedy" úr ensku. Hver remedía hefur sinn "persónuleika". Hlutverk hómópatans er að finna remedíu sem veldur líkum einkennum og einstaklingurinn er að lýsa. Þar horfir hann á heildina; bæði líkamleg einkenni sem eru staðbundin, líkamleg einkenni sem eru almenns eðlis (eins og þorsti, hvað við sækjum í að borða, hvort við svitnum osfrv.), tilfinningaleg einkenni (eins og hvaða tilfinningar við eigum erfiðast með að tjá, hvað við erum hrædd við, hvort við erum almennt pirruð, grátgjörn eða ekki í tengslum við tilfinningar okkar) og svo einkenni sem eru hugræns eðlis (eins og minni, viðhorf osfrv.)

Það eru engir tveir eins. Segjum að við höfum fundið 20 manns sem allir fengu sömu sýkinguna og eru nú með hálsbólgu. Er þeir þá allir með sama sjúkdóminn? Við nánari athugun komumst við að því að hver og einn þeirra bregst við hálsbólgunni á sinn einstaka hátt. Einum líður kannski betur við að drekka heita drykki á meðan öðrum líður ver ef hann gerir það. Einn gæti verið með háan hita og í svitabaði á meðan annar er ekki með neinn hita. Einum gæti verið heitt og vill ekki vera undir ábreiðu og helst úti í fersku lofti á meðan öðrum er heitt og vill samt hafa breitt upp að höku. Einn vill halda áfram vinnu sinni á meðan annar vill bara liggja.

Það er því ekki til remedía við hálsbólgu, eyrnabólgu, exemi eða háum blóðþrýstingi. Remedían þarf að mynda "samhljóm" við alla manneskjuna. Hómópatía fæst ekki við að meðhöndla sjúkdóma heldur manneskjur. Við getum sagt að hún meðhöndli fólk sem hefur týnt samhljómnum og vill finna sinn eigin grunntón.

Smáir skammtar

Eitt af því sem gerir hómópatíuna svo öruggt meðferðarform sem raun ber vitni er að efnin sem notuð eru, eru þynnt út og hrist á ákveðinn hátt. Þetta kallast að "pótentisera" eða magna efnið. Þegar efni eru þynnt út á þennan hátt virðist fingrafar eða mólekúlauppbygging efnisins sitja eftir í vatninu og lausnin virkar áfram eins og efnið væri til staðar. Þegar remedía er merkt t.d. 30 c þá hefur hún verið þynnt og pótentiseruð 30 sinnum í þynningunni 1/199. Þetta virðist ómögulegt við fyrstu sýn en reynslan sýnir að því meira sem efni eru þynnt og pótentíseruð því dýpri verkan hafa þau og virknin endist lengur. Þynningin 30c er sú sem fæst í apótekum og heilsubúðum sem selja hómópatískar remedíur. Þar má nefna Skipholtsapótek, Heilsuhúsið og Blómaval.

Þegar við reynum að útskýra hvernig smáir skammtar virka getur verið ágætt að taka tónlist sem dæmi. Það er almennt þekkt í tónlist að þegar við spilum nótuna "C" á píanó þá hljóma með henni aðrar "C" nótur á píanóinu. Jafnvel á öðru píanói í öðrum enda herbergis, þá hafa aðrar "C" nótur enn sama næmið fyrir "C" endurhljómuninni. Í tónfræði (og eðlisfræði) er til lögmál sem sýnir fram á að tveir hlutir hljóma saman bara ef þeir eru "líkir". Hómópatísk remedía er valin ef hún er "lík" heildareinkennum einstaklingsins. Ef remedían er nógu "lík" manneskjunni þá er sú síðarnefnda ofurnæm fyrir efninu. Þannig að svona smáir skammtar geta verið að virka út frá einhvers konar líffræðilegum samhljóm.

Til er lögmál sem er þekkt meðal lyfjafræðinga sem er kallað tvífasa svörun lyfja. (2). Í stað þess að lyf hafi aukin áhrif eftir því sem skammturinn stækkar, hafa rannsóknir ítrekað leitt í ljós að smærri skammtur af efni hefur andstæð áhrif við stóran skammt af sama efni. Þessi tveggja fasa virkni lyfja er því háð skammtastærð. Þetta lögmál var uppgötvað á sama tíma af tveimur vísindamönnum sitt í hvoru lagi um 1870 og var upphaflega kallað Arndt-Schulz lögmálið, eftir mönnunum tveimur. Þessir tveir vísindamenn uppgötvuðu að veik örvun eykur líffræðilega virkni, miðlungssterk örvun dregur úr líffræðilegri virkni og sterk sterk örvun stöðvar líffræðilega virkni. Seinna (um 1920) var þetta lögmál aftur rannsakað og sannreynt að nýju og var þá nefnt "hormesis". Þá voru gerðar tugir rannsókna og birtar víða til að sýna fram á þetta lífræðilega lögmál. (3). Á síðustu áratugum hefur áhuginn á þessu lögmáli aukist og mörg hundruð rannsóknir á mismunandi sviðum vísinda hafa sannreynt það upp á nýtt. Þar sem þessar rannsóknir hafa verið framkvæmdar af vísindamönnum sem ekki þekkja til hómópatíu hafa þeir ekki reynt eða jafnvel ekki látið sér detta í hug að reyna þá örsmáu skammta sem hómópatían notar. En rannsóknir hafa sýnt mjög afgerandi áhrif af svo smáum skömmtum að undrun hefur vakið og jafnvel ruglað vísindamenn í rýminu. Þrátt fyrir að slíkar rannsóknir renni stoðum undir þau lögmál sem hómópatían byggir á þá er það þannig að flestir þeir sem hafa reynt hómópatíu hafa litla þörf fyrir sönnun þess að hún beri árangur. Þeir hafa komist að því að hún gerir það og halda þess vegna áfram að notfæra sér hana.

Lækningarmáttur líkamans

Hvernig metum við "bata" fólks? Í heildrænni meðferð er horft á heilsu út frá mun breiðara sjónarhorni en því hvort við erum veik eða ekki. Bætt heilsa er því ekki síður aukin vellíðan - ekki bara líkamlega heldur líka tilfinningalega, andlega og hugarfarslega. Það skiptir miklu máli fyrir bætta heilsu að geta brugðist við óvæntum aðstæðum - hvort sem það eru bakteríur í loftinu eða óvænt áfall. Veikindi út frá þessu sjónarhorni byrja því löngu áður en einkennin birtast. Af hverju smitast bara sumir en ekki aðrir þegar flensa er í gangi? Hver var aðdragandinn? Oft veikist fólk í kjölfar mikils álags eða breytinga - á loftslagi eða aðstæðum. Svo má líka spyrja sig af hverju sum börn eru veik frá fæðingu og önnur hraust. Í fyrsta lagi þá fæðumst við með missterkan grunn. Sumir geta farið illa með sig alla ævi og haldið sæmilegri heilsu samt og aðrir virðast lítið þola til að fara úr jafnvægi. Í öðru lagi er þetta spurning um jarðveg. Hómópatar kalla það "miasma". Hann hefur að gera með þá sjúkdóma sem forfeður okkar þjáðust af - semsagt jarðveginn sem við fengum í arf. Þennan jarðveg er hægt að hreinsa upp að vissu marki með hómópatískum remedíum. Við getum ekki breytt erfðamengi okkar en við getum dregið úr áhrifum þess. Ofnæmi er til dæmis oft afleiðing af þannig "óhreinum jarðvegi". Auk þess er ofnæmi stöðugt að aukast vegna kemískra efna og eiturefna í mat og umhverfi okkar. Það má segja að það falli þannig undir "óhreinan jarðveg" líka. Það er eitthvað sem við verðum að læra að lifa með og þekkja takmörk okkar. Hómópatía hefur oft reynst ágætlega við að meðhöndla ofnæmi af ýmsu tagi.

Í hómópatíu er annað mikilvægt lögmál - kallað lögmál Herings eða "direction of cure" - lögmálið um það í hvaða röð okkur batnar. Líkaminn byrjar alltaf á því að fórna því sem hann má helst við að "missa" þegar við veikjumst. Það er yfirleitt það sem liggur yst (húðin) og fjærst miðjunni (útlimir - liðir). Oft fá börn fyrst exem og seinna færist það innar í líkamann og verður að asma. Asmi er alvarlegri en exem. Þvagsýrugigt birtist oft fyrst í stórutá - og er merki um að sýrustig líkamans sé komið úr jafnvægi.
Á sama hátt þegar líkamanum byrjar að batna þá lagfærir hann fyrst það sem er innst eða efst og mikilvægast. Og síðast það sem liggur yst eða neðst og er hægt að lifa með. Þrátt fyrir að húðsjúkdómar geti verið hvimleiðir og óþægilegir þá deyr enginn úr exemi eða psoriasis. Liðaverkir og vöðvabólga eru aðeins ofar í forgangsröðinni en ekki eins ofarlega og sjúkdómar í líffærum Þetta er kannski augljóst en skiptir meginmáli.
Eitt af því allra mikilvægasta er hugarstarfsemin sem gerir okkur kleift að lifa heilbrigðu lífi. Það gefur auga leið að manneskja sem er líkamlega fötluð og bundin við hjólastól getur samt lifað mjög ríku og gefandi lífi á meðan sá sem hefur orðið fyrir alvarlegum heilaskaða hefur minna að gefa og þyggja og minni möguleika á að njóta lífsins á sama hátt.

Samkvæmt lögmáli Herings þá lagar líkaminn fyrst það sem liggur innst og færir sig svo utar.
Hann lagar fyrst það sem liggur efst og færir sig svo neðar eftir líkamanum. Í þriðja lagi þá kemur það oft fyrir í hómópatískri meðferð að gömul mein birtast aftur og þá í öfugri röð miðað við hvernig þau birtust upphaflega. Til dæmis barn sem fékk asma í kjölfar exems. Þegar asminn byrjar að lagast er líklegt að exemið birtist aftur. Þá er næst að meðhöndla það. Annað dæmi um slíkt er t.d. liðagigt og hjartavandamál. Stundum lagast liðagigt og hjartveiki fylgir í kjölfarið. Þarna er vandinn alls ekki leystur - hann færðist innar og varð enn alvarlegri fyrir vikið.
Annað dæmi er kona sem var stöðugt með hálsbólgu í æsku. Hún var stöðugt á pensilíni og síðan voru teknir úr henni hálskirtlarnir við 11 ára aldur. Seinna á ævinni fór hún svo að finna fyrir hnútum í legi. Legið var svo tekið og í framhaldi á því fór hún að finna fyrir liðaverkjum. Þessi kona gæti í hómópatískri meðferð fengið aftur fyrst einkenni sem hún kannast við frá því hún var með hnúta í legi. Þrátt fyrir að legið hafi verið fjarlægt þá var meinið áfram til. Seinna í meðferðinni gæti hún fengið hálsbólgu aftur. Þrátt fyrir að allur þessi tími sé liðinn frá því hálskirtlarnir voru teknir var þarna eitthvað sem líkaminn lauk ekki við. Líkaminn var hindraður í einhverju sem hann var að reyna að tjá eða losa sig við.

Hverjum getur hómópatía hjálpað?

Hómópatía gerir skýran greinarmun á krónískum eða langvarandi einkennum og akút - eða bráðaeinkennum. Þau fyrrnefndu eru merki um tilraun líkamans til að verja sig gegn nýtilkomnu álagi eða sýkingu. Þau síðarnefndu lýsa endurteknum, misheppnuðum tilraunum líkamans til að koma aftur á heilbrigðu ástandi. Þegar einkennin hafa staðið stutt þá tekur yfirleitt styttri tíma fyrir líkamann að rétta sig af. Það fer þó eftir því hversu mikla orku manneskjan hefur til að varpa af sér meininu.

Börn eru yfirleitt fljót að leysa úr málunum og lagast yfirleitt tiltölulega fljótt af kvillum eins og eyrnabólgu, magakveisu og jafnvel exemi (sem tekur stundum lengri tíma vegna þess að líkaminn setur aðra hluti í forgang eins og áður kom fram). Sorg, aðlögun vegna nýs systkinis eða bara veikindi sem aldrei jöfnuðu sig alveg geta orðið að krónísku vandamáli sem getur birst á óteljandi vegu. Ef barn hefur lent í erfiðum aðstæðum sem eru ekki lengur til staðar en viðbrögð barnsins eru enn eins og "hættan sé ekki liðin hjá" getur barnið þurft aðstoð við að finna aftur sitt eðlilega sjálf. Það tekur líka yfirleitt tiltölulega stuttan tíma ef vandamálið er ekki lengur til staðar.

Fullorðið fólk er oft aðeins lengur að rétta sig af ef heilsan hefur farið úrskeiðis. Ef við höfum litla orku eða höfum verið lengi á lyfjum þarf oft að fara rólega af stað til að líffærin og orkan nái sér upp á sínum hraða. Hómópatía hefur oft reynst vel við meðhöndlun á tíðahvarfaeinkennum, tíðaverkjum og óreglulegum blæðingum, meðgöngukvillum, háum blóðþrýstingi, blöðrubólgu eða öðrum sýkingum - hvort sem þær eru komu bara í eitt skipti eða eru síendurteknar, magabólgum, almennu orkuleysi í kjölfar veikinda, asma, liðaverkjum, andlegum vandamálum eins og kvíða, reiði sem þarf að finna sér farveg, fóbíum og jafnvel þunglyndi - stundum í bland við aðra meðferð.

Lokaorð

Hómópatía er eins og áður sagði leið til að virkja líkamann til að lækna sig sjálfur. Í þessu samhengi á "líkaminn" við manneskjuna í heild. Það getur verið nauðsynlegur hluti af hómópatískri meðferð að breyta lífsstíl og mataræði til að meðferðin beri varanlegan árangur. Hlutverk hómópatans er fyrst og fremst að vekja okkur til meðvitundar um hvar við stöndum, hvenær við fórum út af leiðinni og hvaða leið við þurfum að fara til að finna hana aftur. Leiðina þurfum við að fara sjálf. Það gerir hvorki remedían né hómópatinn. Remedían getur hjálpað okkur að muna hver við erum. Við vitum sjálf hvað er okkur fyrir bestu og hvað við þurfum til að vera ánægð og hamingjusöm.